Olwaleero Uganda esiibudde omulwadde wa Ebola eyasembyeyo, munnansi wa Congo eyawona obulungi era nga mwetegefu okubeera ne famire ye.
Kati tutandise okubala ennaku 42 okwetaagisa nga Uganda tennalangirira mu butongole nti ekirwadde kino kiwedde, nga kituukana n’ebiragiro by’ensi yonna.
Nga tujaguza obuwanguzi buno, tusaba buli muntu okubeera obulindaala. Bw’ofuna obubonero ng’omusujja, okusiiyibwa, ekiddukano oba okuvaamu omusaayi mu ngeri etategeerekese, genda mu ddwaaliro mu bwangu. Obujjanjabi nga bukyali butaasa obulamu.
Bwabadde ayogerera ku mukolo gw’okusiibulwa Minisita w’ebyobulamu Dr. Chris Baryomunsi agambye nti okulondoola, okwegendereza abantu mu kitundu n’okudduukirira abantu mu bwangu bigenda kusigala nga bikola mu kiseera kyonna eky’okubala okudda emabega.
Minisita yalabudde nti Uganda ekyali mu katyabaga kubanga Ebola akyagenda mu maaso n’okusaasaana mu kitundu ekiriraanyewo ekya Democratic Republic of Congo (DRC), enkumi n’enkumi z’abantu abakwatibwa.
Yagambye nti Uganda ne DRC banywezezza enkolagana wakati w’ensalo nga bayita mu ndagaano y’okutegeeragana, nga ttiimu z’abasawo ba Uganda ziwagira kaweefube w’okudduukirira abantu mu buvanjuba bwa Congo n’ebifo eby’obujjanjabi ebitandikiddwawo okumpi n’ensalo.
Ebitundu mu disitulikiti eziri ku nsalo bibadde bimanyisibwa okuloopa abantu abateeberezebwa okuba nga balina obulwadde buno, ate leediyo zikyagenda mu maaso n’okuweereza obubaka obw’okutangira Ebola mu nnimi z’omu kitundu ezoogerwa ku njuyi zombi ez’ensalo.
Baryomunsi agamba nti akakiiko akavunaanyizibwa ku by’obulamu mu ggwanga kagenda kwetegereza ezimu ku nkola z’ebyobulamu mu ggwanga ezaateekebwawo mu kiseera ky’ekirwadde kino, omuli okussa obukwakkulizo ku butale n’enkung’aana z’abantu mu disitulikiti eziri mu bulabe obw’amaanyi, okuzuula ekiyinza okuggyibwawo awatali bulabe.
Yagasseeko nti gavumenti etandise okukwatagana n’amawanga agaassa obukwakkulizo ku ntambula ku Uganda mu kiseera kino ekirwadde kino n’ekigendererwa eky’okuzzaawo entambula eya bulijjo n’okukendeeza ku buzibu bw’ebyenfuna.
Ku Mulago National Isolation Centre, Dr. David Kaggwa akulira ekitongole ekijjanjaba Ebola yategeezezza nti ekifo kino kiddukanyizibwa abantu abasoba mu 160 abateeberezebwa okuba abalwadde ba Ebola nga kwotadde n’abazuuliddwa.
Yategeezezza nti bangi ku balwadde abateeberezebwa okukkakkana nga bazuuliddwa n’endwadde endala eziyinza okutta obulamu nga zeetaaga okujjanjabibwa mu bwangu, ekiraga obukulu bw’okulabirira ebifo eby’enjawulo eby’okwekutula ku balala.
Kaggwa agamba nti ekitongole ekijjanjaba abantu kyeyongedde okulongoosa enkola zaakyo mu biseera by’ekirwadde kya Ebola ekiddirira, ekivuddemu abalwadde okulungi nga bayita mu kujjanjaba abalwadde abayi n’okukozesa obujjanjabi obw’okugezesa ku nsonga z’okusaasira.
Omukiise w’ekitongole ky’ebyobulamu mu nsi yonna, Dr. Kasonde Mwinga obuwanguzi bwa Uganda yabutadde ku myaka gy’emaze okussa ssente mu kwetegekera ssennyiga omuli okutendeka ttiimu z’abasawo ab’amangu, okutandikawo ebitongole ebijjanjaba obulwadde nga obulwadde tebunnaba kubaawo n’okusooka okuteekawo ebintu ebikulu eby’obujjanjabi.
Agamba nti ssente ezo ze zaaviirako ekimu ku bisinga okutta abantu abalina Ebola, nga Uganda etegeeza nti abantu abafa ebitundu ebitakka wansi wa 10 ku buli 100.
Mwinga yasabye abantu okugenda mu basawo amangu ddala nga bamaze okufuna obubonero bwa Ebola, n’ategeeza nti okuzuula amangu n’okujjanjabibwa kiyamba nnyo okuwangaala.
Akulira ebyobulamu mu minisitule y’ebyobulamu Dr. Charles Olaro yasiimye abakozi b’ebyobulamu abali ku mwanjo, n’ategeeza nti tewali mukozi wa bya bulamu yakwatibwa Ebola ng’akola ku bulwadde buno.
Obuwanguzi obwo yabutadde ku nkola enkakali ey’okuziyiza n’okulwanyisa yinfekisoni kyokka n’alabula obutataputa kusiibulwa kw’omulwadde eyasembayo ng’okuggwa kw’ekirwadde kino.
“Okuddamu tekuggwa okutuusa nga Uganda emalirizza ekiseera ekyetaagisa eky’okulondoola ennaku 42,” bwe yagambye.
Uganda ebaddemu ebirwadde bya Ebola ebiwerako mu myaka amakumi abiri egiyise, ekivuddeko okussa ssente mu nkola z’okulondoola, obusobozi bwa laboratory ne ttiimu ezikola amangu.
Abakulu abakulira ebyobulamu bagambye nti ssente ezo zinywezezza obusobozi bw’eggwanga okuzuula, okwawula n’okuddukanya obulwadde obubalukawo nga tebunnasaasaana nnyo.
Abakungu mu minisitule y’ebyobulamu basabye Bannayuganda okubeera obulindaala, okugenda mu maaso n’okwetegereza enkola z’okutangira obulwadde buno n’okuloopa mu bwangu omuntu yenna alaga obubonero obukwatagana n’obulwadde bwa Ebola ng’eggwanga likola okulaba ng’eggwanga lino liri mu butongole okulangirira nti teririna Ebola
Bya Mugula Dan
